استراتژی برجامی ترامپ در میانه انتقادات

تنها چند هفته به زمان اعلام تصمیم «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا برای چهارمین بار در ارتباط با پایبندی یا عدم پایبندی این کشور به توافق هسته ای زمان باقی است؛ در حالی که وی و برخی همفکران او در کاخ سفید به دنبال شانه خالی کردن از زیر بار تعهدات برجامی اند، در داخل و خارج از این کشور مواضع حمایتگرانه از برجام جدی است.

به گزارش بدراقتصاد به نقل از ایرنا، در واپسین روزهای دی ماه پارسال ترامپ برای سومین بار بر پایبندی تهران به توافق هسته ای مهر تایید زد و وی در آینده ای نزدیک (22 اردیبهشت‌ ماه) برای بار دیگر باید نظر خود را در این باره آشکار کند. 
پیشتر وی تاکید کرد آخرین باری است که با وجود چنین شرایطی برجام را مورد تایید قرار می دهد و این پرسش به ذهن می رسد که در ماه آینده برجام در چه مسیری قرار خواهد گرفت؟ این گزارش نگاهی دارد به مهمترین رخدادهای بین دهم تا بیستم فروردین ماه که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به برجام ارتباط می یابد.

** اعتراض جهانی به عهدشکنی احتمالی آمریکا
از زمانی که ترامپ بر کرسی ریاست جمهوری ایالات متحده تکیه زد تا کنون همواره دیگر اعضای توافق هسته ای از مسئولیت گریزی وی نگران بوده و از فرصت های مختلف برای متقاعد کردن مقامات کاخ سفید و کنگره با هدف پایبندی به برجام سود جسته اند. این در حالی است که در دولت جدید آمریکا اشتیاق فزاینده ای برای گره زدن مسائل غیرمرتبط به توافق وجود دارد تا بلکه پیشبرد برجام را کند و یکی از بزرگترین دستاوردهای دولت دموکرات را بی اثر گذارند.
مرتبط جلوه دادن فعالیت های موشکی ایران به برجام، کند کردن پیشبرد اجرای توافق با طرح مسائل منطقه ای و اتهام به تهران مبنی بر حمایت از تروریسم از جمله راهبردهای ایالات متحده در دولت ترامپ است. 
به تازگی نیز حضور «مایک پمپئو» رئیس سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) درصدر ساختار وزارت امور خارجه و نقش آفرینی «جان بولتون» که سابقه طولانی در دشمنی با ایران دارد، در جایگاه مشاور امنیت ملی ترامپ در ادامه سیاست های ضد ایرانی ترامپ صورت گرفته است.
به رغم همه کارشکنی هایی که از سوی دولتمردان آمریکایی علیه توافق هسته ای شاهد هستیم اما جهان همواره بر اجرای آن اصرار دارد. روز جمعه هفدهم فروردین ماه «فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و «تارو کونو» وزیر خارجه ژاپن در گفت‌ وگوی تلفنی درباره اوضاع در شبه جزیره کره، توافق هسته ای ایران و روابط دو جانبه مذاکره کردند. حمایت قاطعانه آنها از توافق هسته ای و قدردانی موگرینی از ژاپن به خاطر اجرای برجام در جریان گفت وگوی صورت گرفته برجسته بود.
مقامات روسیه اما مواضعی تندتر در قبال شروط آمریکایی و زیاده خواهی های دولت ترامپ دارند به طوری که «سرگئی لاوروف» وزیر امور خارجه روسیه در جریان کنفرانس بین المللی امنیتی مسکو سیاست های آمریکا در مواجهه با توافقات مهم بین المللی را زیر سوال برد و تاکید کرد که بازبینی قراردادهای مهم بین المللی از جمله برجام و معاهده اقلیمی پاریس از سوی آمریکا، پرسش های زیادی ایجاد و وضعیت جهان را پیچیده تر می کند.
همچنین در دیداری که بین لاوروف و همتای چینی او در مسکو صورت گرفت آنها تلاش‌های ایالات متحده برای تغییر یکجانبه توافق‌های بین‌المللی از جمله توافق هسته‌ای میان ایران و گروه 1+5 را محکوم کردند. وزیر امور خارجه روسیه ضمن رد هر گونه یکه تازی در عرصه بین المللی تاکید کرد که «این مسئله، هیچ ارتباطی با دیپلماسی ندارد. این، تلاشی برای پیش بردن منافع خود در کمال بی‌توجهی به منافع دیگران است. یکجانبه‌گرایی همیشه بد است، به ویژه هنگامی که به ابزار اصلی سیاست خارجی تبدیل شود.»
هر چند اعضای اروپایی توافق هسته ای در برخی زمینه ها با ایالات متحده همسو هستند اما حاضر به فروپاشی توافقی نیستند که برای دستیابی به آن بیش از یک دهه زمان صرف کرده اند. سفر «امانوئل ماکرون» رئیس جمهوری فرانسه و «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان در ماه جاری میلادی به آمریکا با هدف دیدار و گفت وگو با دونالد ترامپ رئیس جمهوری این کشور در این راستا قابل ارزیابی است.

** صدای بلند اعتراض از داخل آمریکا و ایران
افزون بر نگرانی های خارجی در داخل ایالات متحده نیز انتقاداتی صریح بر سیاست های برجامی کاخ سفید وارد است. در شرایطی که «نیکی هیلی» نماینده آمریکا در سازمان ملل بر اصلاح برجام تاکید دارد و توافق هسته‌ای با ایران را توافقی بد توصیف می کند، «وندی شرمن» قائم مقام سابق وزارت خارجه این کشور و سرپرست هیئت مذاکره‌کننده آمریکا در مذاکرات هسته‌ ای نظری عکس دارد و معتقد است «در صورتی که رئیس‌ جمهوری تحریم‌ها را برگرداند و اروپا نتواند به نحوی توافق را نگاه دارد ایرانی‌ها بازرسان بین‌المللی را بیرون می‌اندازند و نظام‌های راستی‌آزمایی تعبیه شده در توافق را رد می‌کنند. بدین ترتیب، ایالات متحده و متحدانش نظارتی بر فعالیت‌های ایران در زمینه هسته‌ای نخواهند داشت.»
وی همچنین بر این باور است با آنکه ترامپ ممکن است تصور کند خروج از برجام قاطعیت او را به کره شمالی نشان خواهد داد، در مقابل این کار به پیونگ‌یانگ نشان خواهد داد که نمی‌توان به ایالات متحده به عنوان یک شریک مذاکره اعتماد کرد. 
از طرفی، «دنیس راس» از مقامات سابق این کشور معتقد است که خارج شدن ایالات متحده از توافق هسته ای به برتری ایران خواهد انجامید. 
پس از شنیده شدن زمزمه هایی مبنی بر خروج آمریکا از برجام و سخنان اخیر هیلی در مورد ضرورت اصلاح توافق هسته ای، مقامات کشورمان نیز هر کدام به نوعی به آن واکنش نشان دادند که نخستین انتقاد از زبان «غلامعلی خوشرو» سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل ایراد شد. 
او در جریان نشست کمیسیون خلع سلاح در نیویورک با اشاره به اینکه ایران به تعهداتش در برجام عمل کرده، گفت که تداوم و اعتبار برجام به اجرای کامل، موثر و بی قید و شرط آن توسط سایر طرف ‌ها بستگی دارد. 
وی همچنین تأکید کرد که برجام نه قابل تغییر است و نه قابل مذاکره مجدد. آژانس تنها مرجع صالح برای ارزیابی پایبندی ایران به تعهداتش تحت برجام است.
همزمان با فرارسیدن روز ملی فناوری هسته ای، فرصت مناسبی پدید آمد تا مقامات کشور ضمن برشمردن دستاوردهای برجام از تعهدگریزی برخی طرف های توافق به ویژه آمریکا انتقاد و آینده مسیر همکاری های برجامی خود را روشن کنند. 
در همین ارتباط حجت الاسلام «حسن روحانی» رئیس جمهوری تاکید کرد: ساختمان برجام به قدری مستحکم بوده که در این 15 ماه با انواع فشارهایی که با درجه‌های مختلف بر آن وارد شده ،این ساختمان مقاومت کرده است و این از نکات مهمی است که ملت ما و نمایندگان ملت در مذاکرات با قدرت‌های جهان همواره مد نظر داشته‌اند.
رئیس جمهوری در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه در همه حالت برای برجام فکر کرده و برنامه‌ریزی داریم و در صورت لطمه خوردن به آن برای فناوری و زندگی مردم، هیچ مشکلی پیش نخواهد آمد، گفت: برجام باشد یا نباشد، برجام با آمریکا و یا بدون آمریکا، ما برای هر شرایطی آماده ایم و برنامه داریم. آنها فکر می‌کنند با تبلیغات خود، ملت ایران از استقلال، آزادی و حاکمیت ملی خود پشیمان می‌شود، اما این ملت، هرگز از مسیر انقلاب و راه حق دست برنخواهد داشت.
همچنین «علی‌ اکبر صالحی» رئیس سازمان انرژی اتمی در مراسم دوازدهمین سالگرد روز ملی فناوری هسته ‌ای در محل سالن اجلاس سران در واکنش به توطئه های خارجی برای نافرجام گذاشتن برجام به گزارشات ده گانه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از زمان توافق تا به امروز اشاره کرد که گواهی بر اثبات پایبندی کامل تهران به تعهدات خود و مفاد مندرج در سند برجام است.